Grootste objectieve website voor
 complementaire en alternatieve geneeskunde

IOCOB

Home > Complementaire behandelwijzen > Science > Ziekten zijn…..schuivende panelen

Ziekten zijn…..schuivende panelen

Share |
Professor Ludwig von Feyermorgen, die we in 2009 in Bayreuth uitgebreid spraken, wees tijdens onze ontmoeting op het feit dat veel mensen, en dus ook artsen, voorbijgaan aan het feit dat ziekten 'as such' niet bestaan. Hij wees daarbij, en dat was voor de interviewer lovend, op het boek van Keppel Hesselink over de neurologische ziektebeelden in de 19de eeuw, 'Beelden in de Mist'. In dat boek werd aan de hand van een analyse van ziektes als MS, ALS, neuropathie en de ziekte van Parkinson duidelijk hoe elke generatie artsen weer anders naar dat soort ziektes kijkt, en hoe de definities ervan per decade zo ongeveer verschuiven. Ook wees Von Feyermorgen op het werk van de Duitser Ludwig Fleck, die deze zelfde relativiteit had beschreven aan de hand van het syphilis concept.  Christiane Sinding, een Franse wetenschapstheoreticus, liet in 2004 zien dat die verschuivingen binnen de definitie van ziekteconcepten ook duidelijk kunnen worden in de geschiedenis van de begrippen omtrent suikerziekte. Ziektes zijn geen bestaande entiteiten, zijn geen vaste, tastbare dingen, maar zijn transformerende begrippen. Zo is ook de basis van de geneeskunde, de leer van de ziektes, een moeras met drijfzand karakteristieken.

Christiane Sinding over de specificiteit van een medisch feit toegelicht aan de hand van suikerziekte

Sinding werkt het concept suikerziekte uit tegen de achtergrond van het denken van Ludwig Fleck. Fleck werd in ons land ‘herontdekt’ door Dr. Hugo Verbrugh, die terecht Fleck zag als de voorloper van de beroemde Thomas Kuhn. Kuhn heeft het paradigma-begrip binnen de geneeskunde uitgewerkt. Een paradigma is een denkraam in een bepaalde tijd met betrekking tot een bepaald stuk kennis. Zo dachten we bijvoorbeeld vroeger dat de aarde plat was en de zon om de aarde cirkelde. Dat was een paradigma. Een paradigma is dus een bepaalde visie die we hebben als we de werkelijkheid in ogenschouw nemen. Wat binnen die visie past, dat zien we, en wat er niet in past, dat zien we niet of willen we niet zien.

Sinding bespreekt 3 kernaspecten uit het werk van Fleck. Het eerste concept is dat binnen een bepaalde tijd en cultuur er verschillende en uiteenlopende visies kunnen bestaan ten aanzien van de opvattingen over een bepaald ziektebeeld. Het tweede idee is dat er kennis omtrent een ziektebeeld in een cultuur bestaat, en dat die kennis bestaat in 2 kringen, een esoterische kring (de groep der geleerden of artsen en specialisten) en een exoterische kring, de groep van de leken. Het derde idee is dat van de incommensurabiliteit van ideeen over een bepaalde ziekte, dat wil zeggen dat er verschillende opvattingen bestaan die niet geheel met elkaar in overeenstemming zijn te brengen en daarom niet op elkaar aansluiten. Zoals de opvatting van de biochemicus over een ziekte niet helemaal aansluit op de opvatting van een huisarts over een bepaalde ziekte.

Diabetes: van voedingsstoornis naar endocriene ziekte

Suikerziekte werd aan het begin van de 20ste eeuw gezien als een stoornis in de wijze waarop de mens omging met de vertering van suikers, daarna als een ziekte van het metabolisme van suiker en tenslotte als stoornis van een hormoon (insuline). In de jaren 60 van de vorige eeuw meende men dat het een autoimmuun ziekte was, en daarna een genetische ziekte. Inmiddels zien we het zelfs als een stoornis in second messenger cascades intracellulair of als een stoornis van een receptor op een cel.  Fleck wees in dit kader al op het ongrijpbare karakter van de ziekte en de ziekte-definities.

De behandeling van suikerziekte was steeds sterk empirisch, en niet theoretisch. Sinding stelt:

Very early in the nineteenth century the practical aim of doctors who were confronted with DM was always to reduce sugar in the urine or even eliminate it, even though they had no theory for explaining diabetes. This is consistent with Fleck’s ideas about the superiority (and often the divergence) of empirical attitudes over theoretical generalizations.

Monocausaal denken als valkuil

Vervolgens gaat Sinding in op de sterke neiging binnen de geneeskunde om naast empirisch handelen mono-causaal te denken. Een oorzaak leidt tot een ziekte. Behandelen van de oorzaak leidt tot het verdwijnen van de ziekte. Het ontdekken van suikerziekte als een gestoorde insuline productie leidde tot megalomane juichende voorstellingen van het geheel verdwijnen van suikerziekte door het toedienen van insuline. Felck had al gewezen op de zwakte van de geneeskunde om steeds weer in die mono-causale valkuil te springen:

The production of effective therapeutic insulin extracts in 1922 was celebrated at the time as a medical miracle and some even believed that the new drug would completely cure the disease. For the time being diabetics’ lives were drastically changed. Patients close to death were ‘resurrected’ and nearly 80 years later insulin remains one of the great success stories of therapeutic invention. The immediate effect of insulin was so striking that many doctors defended the expectation that insulin would lead not only to the disappearance of organic ailments due to DM, but also to a well-being to which patients were no longer accustomed. The deficiency of the endocrinal pancreas was considered to be the cause of the disease, and insulin its specific treatment. This model is similar to the bacteriologist’s model of the time: one germ–one disease–one treatment. Fleck criticized this simple and unilinear model of disease, emphasizing the complex and multidimensional nature of disease, which resists standardization. 

Beelden in de mist

Zo zien we dat de wijze waarop we ziektes definieren in de loop van de tijd verandert, dat daarmee ziektes geen eeuwige denkconstructies zijn, maar schuivende panelen. En dat ziektes soms ook gedefinieerd worden aan de hand van de behandeling:.suikerziekte als insuline-deficientie en insuline als enige remedie van suikerziekte. Ziekte en de causale behandeling daarvan worden dan een soort eenheid. En Fleck (samen met anderen zoals Foucault en Canguilhem) na het midden van de vorige eeuw bewees dat ziektes in de loop van de tijd steeds anders omschreven worden. Het zijn inderdaad, zoals Keppel Hesselink dat uitwerkte in zijn boek ‘Beelden in de mist’, beelden waarvan we denken dat ze van steen zijn, maar die levend blijken te zijn, en steeds van vorm en inhoud wisselen.

Epiloog

Dat Ludwig Fleck niet zomaar een vaag persoon was, blijkt wel uit het feit dat ter ere van zijn werk elk jaar een Ludwig Fleck=prijs uitgeloofd wordt:

The Ludwik Fleck Prize is named after microbiologist Ludwik Fleck (1896-1961), author of the Genesis and Development of a Scientific Fact. Fleck’s case history of the discovery of the Wassermann reaction to syphilis, was originally published in German in 1935, and republished in English in 1979 after having been cited by Thomas Kuhn as an important influence on his own conception of the history of science. Both Fleck’s history of discovery, and the history of his book’s re-discovery, exemplify a view of progress that continues to inform research in the science and technology studies fields. 

Bron:

2004 The specificity of medical facts: the case of diabetology door Sinding, C. Studies in history and philosophy of science. C, studies in history and philosophy of biological and biomedical sciences, Volume: 35, Issue: 3 (September 2004), pp: 545-559

En verder lezen:

Allen, F.M. and Sherill, J.W., 1922. Clinical observations on treatment and progress in diabetes. Journal of Metabolic Research 2, pp. 378–455.

Arksey, H., 1994. Expert and lay participation in the construction of medical knowledge. Sociology of Health and Illness 16, pp. 449–468.

Bliss, M., 1982. The discovery of insulin, University of Chicago Press, Chicago.Borck, C. (2004). Message in a bottle from the ‘crisis of reality’. On Ludwik Fleck’s intervention for an open epistemology. (This volume)

Canguilhem, G., 1978. On the normal and the pathological, Reidel, (C. B. Fawcett, Trans.). Dordrecht With an introduction by M. Foucault. First published in 1966 .

DCCT Research Group, 1986. The diabetes control and complications trial (DCCT). Design and methodological considerations for the feasibility phase. Diabetes 35, pp. 530–544.

Dolger, H., 1950. Factors influencing premature cardiovascular degeneration in diabetes mellitus. In: Soskin, S., Editor, , 1950. Progress in clinical endocrinology, Grune & Stratton, New York, pp. 303–306.

Edelman, S.V., 1998. Importance of glucose control. Medical Clinics of North America 82, pp. 665–687. Abstract | View Record in Scopus | Cited By in Scopus (23)

Feudtner, C., 1996. A disease in motion: Diabetes history and the new paradigm of transmuted disease. Perspectives in Biology and Medicine 39, pp. 158–170. View Record in Scopus | Cited By in Scopus (11)

Fleck, L., 1981. Genesis and development of a scientific fact (T. J. Trenn, & R. K. Merton, Eds; F. Bradley, & T. J. Trenn, Trans.), University of Chicago Press, Chicago With a forew
ord by T. S. Kuhn. First published 1935 .Nicolson, M., 1991. The social and the cognitive: Resources for the sociology of scientific knowledge. Studies in History and the Philosophy of Science 22, pp. 347–369. View Record in Scopus | Cited By in Scopus (4)

Gerelateerde artikelen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *